DYS'de tensip zaptını okurken sayfa aşağı kaymıyor, farenin tekerleği çalışmıyor ama yandaki kaydırma çubuğu ile inebiliyorum. Sadece Chrome'da mı böyle?

Merhaba, Doküman Yönetim Sistemi (DYS) ve UYAP ekranlarında evrak incelerken karşılaşılan fare tekerleği (mouse wheel scroll) kilitlenmesi, adliye teşkilatında ve hukuk bürolarında en sık bildirilen kullanıcı arayüzü problemlerinden biridir. Sorunuzun en temel yanıtıyla başlayalım: Bu problem kesinlikle Google Chrome tarayıcısına özgü bir tarayıcı motoru (Chromium/Blink) hatası DEĞİLDİR; Mozilla Firefox, Microsoft Edge veya Opera kullansanız dahi aynı durumla karşılaşabilirsiniz.

Sorunun Kök Nedeni: Java Swing Mimarisi ve Pencere Odaklanması (Window Focus)

Kullanıcılar DYS'yi internet tarayıcısından başlatsa da, tarayıcının tek görevi dys.jnlp dosyasını indirmektir. Bu dosya indirildikten sonra DYS arayüzü doğrudan bağımsız bir Java Sanal Makinesi (JVM - javaws.exe) tarafından Java Swing ve AWT kütüphaneleriyle çizilir. DYS içerisindeki tensip zaptı veya evrak görüntüleme paneli bir JScrollPane ve JEditorPane bileşenidir. Teknik aksaklığın arkasında şu mekanizmalar yatar:

• Klavye ve Fare Odağı (Focusable Component) Eksikliği: Java Swing bileşenlerinde farenin tekerlek hareketlerinin (MouseWheelEvent / Windows WM_MOUSEWHEEL mesajları) işlenebilmesi için fare imlecinin üzerinde bulunduğu doküman alanının işletim sistemi düzeyinde aktif girdi odağına (input focus) sahip olması şarttır. DYS'de bir evrak açıldığında odak genellikle ana araç çubuğunda (toolbar) veya sol taraftaki evrak ağacı menüsünde kalır. Siz fareyi metnin üzerine götürseniz bile, o alana en az bir kez tıklamadığınız sürece Java bileşeni tekerlek sinyallerini yakalayamaz.
• Kaydırma Çubuğu Neden Çalışır?: Pencerenin sağındaki dikey kaydırma çubuğu (JScrollBar) odağa ihtiyaç duymaz; çünkü kaydırma çubuğu doğrudan farenin sol tuşuna basılı tutularak yapılan sürükleme (MouseDragged) koordinatlarını okur. Bu nedenle çubuk çalışırken tekerlek tepkisiz kalır.
• Windows 10 ve 11 'Etkin Olmayan Pencereleri Kaydır' Çakışması: Windows Ayarları altında yer alan 'İşaret ettiğimde etkin olmayan pencereleri kaydır' özelliği, modern Windows pencereleri için harikadır ancak eski Java AWT olay döngüsünde fare tekerlek mesajlarının kaybolmasına yol açabilir.
• Fare Yazılımlarının Akıcı Kaydırma (Smooth Scrolling) Özelliği: Logitech (Options/G Hub), Razer Synapse veya Microsoft Mouse yazılımlarında varsayılan olarak açık gelen 'Smooth Scrolling' özelliği, fare tekerleği tıklamalarını piksel bazlı kesirli değerlere böler. Java Swing ise yalnızca tam sayı disk dönüşü (wheel rotation clicks) beklediğinden bu sinyalleri yoksayar.

Sorunu Kalıcı Olarak Gidermenin 4 Adımlı Çözüm Protokolü:

1. Belge İçerisine Tek Tık Yaparak Odak Kazandırın (Anlık Çözüm)

DYS'de tensip zaptı ekrana geldiğinde, metnin herhangi bir yerine farenin sol tuşuyla bir kez tıklayın. Bu işlem Java metin paneline odak kazandırır ve fare tekerleğiniz anında sayfaları yukarı-aşağı kaydırmaya başlar.

2. Windows Fare Ayarlarını Düzenleyin

• Windows Başlat > Ayarlar > Bluetooth ve Cihazlar > Fare menüsüne gidin.
• 'İşaret ettiğimde etkin olmayan pencereleri kaydır' (Scroll inactive windows when I hover over them) seçeneğini kapatıp DYS'yi test edin. Birçok sistemde bu seçeneğin kapatılması Java pencerelerinin fare tekerleğini anında tanımasını sağlar.

3. Java Control Panel Donanım Parametrelerini Ekleyin

Java'nın Windows grafik yüzeyiyle uyumlu çalışması ve mesajlaşma gecikmelerini önlemek için:

• Denetim Masası'ndan Configure Java (Java'yı Yapılandır) uygulamasını açın.
• Java > View (Görüntüle) sekmesine girin.
• Runtime Parameters satırına şu parametreleri ekleyin:
  -Dsun.java2d.noddraw=true -Dsun.awt.noerasebackground=true -Dsun.java2d.d3d=false
• Apply ve OK diyerek ayarları kaydedin. Bu parametreler DirectDraw çakışmalarını ortadan kaldırarak kaydırma performansını stabilize eder.

4. Harici Fare Yazılımında Akıcı Kaydırmayı Kapatın

Eğer Logitech veya benzeri bir gelişmiş fare kullanıyorsanız, ilgili farenin kontrol yazılımını açarak 'Smooth Scrolling' (Akıcı Kaydırma) özelliğini tamamen kapatın ya da javaw.exe için özel bir profil tanımlayarak standart kaydırma moduna alın.